X
تبلیغات
سیمای روستای باستانی قهی - بررسي وضعيت پرورش شتر در روستاي قهي

یکشنبه دوم خرداد 1389

بررسي وضعيت پرورش شتر در روستاي قهي

 فصل نهـــم 

     مقدمـــــــه

     وضعيت پرورش شتر در ايران

     انواع گياهان مرتعي مورد چراي شتر                                                       

     نژادهاي شتر موجود در ايران                                                     

    توليدات شتر   

    وضعيت شترداري در روستاي قهي

    روش تحقيق

     نقش شتر در رشد اقتصاد و فرهنگ روستا

     طبيعت واخلاقيات شتر

    شتر خان ها و شتر داران بزرگ روستا

    نقش شتر در مراسم هاي  ويژه

    محمل بستن شتران در روز عاشورا

    نامگذاري و اصطلاحات شتران

    بررسي احياء شترداري در عصر جديد

    منابع تحقيق

   اسناد شترداري

وضعيت پرورش شتر در ايران

  درايران پرورش شتر در گذشته  نه چندان دور در تمام مناطق کشور به منظور باربري  و حمل و نقل کالا پرورش داده مي شده است   و از گوشت   نقش  به  فراموشي سپرده شده است . و  هم اکنون شتر را جهت توليد گوشت ، شير ، کرک وگاهي شير آن نيز استفاده مي کرده اند . دستگاه گوارش  اين حيوان داراي توان بالايي  در تبديل سلولز  و علوفه کم ارزش به انرژي و گوشت است و در عين حال در برابر بي آبي گرما مقاوم بوده  و به چرا ي آزاد در مناطق کويري قانع  و متکي است .

حدود 5 /18 مليون نفر شتر در جهان وجود دارد که در بين آنها 95درصد شتر يک کوهانه و بقيه شتر دو کوهانه مي باشد . شتر يک کوهانه در مناطق گرم  و خشک و شترهاي دو کوهانه در مناطق سرد و  خشک زندگي         مي کنند . جمعيت شتر د ر ايران حدود 160000 نفر مي باشد که از نظر آمار مقام هشتم در آسيا  و مقام بيستم را در جهان دار است .

مناطق شتر خيز ايران عبارتند از :يزد ، کرمان ، اصفهان ، سيستان  و بلوچستان ، خراسان ، کرمان ، هرمزگان ، گرگان ، گنبد ، قم ، سمنان ، خوزستان ، و اردبيل .

تعداد شترهاي دو کوهانه ايران نزديک به 50 تا 100 نفر مي باشد که اکثريت آنها در استان  اردبيل  همراه  با گله هاي  عشاير  چرا  مي کنند .

استعدادهاي پرورش شتر در ايران در قسمت وسيعي  از حاشيه مرکزي و کوير لوت و همچنين مناطق جنوب شرق کشور که ميزان بارندگي کمتر از 100 ميلي متر مي باشد پرورش شتر رواج دارد . اگر توجه  کنيم ملاحظه    مي گردد که در اين مناطق علاوه بر فلور خاص گياهي که اکثراً  از نباتات چند ساله خاردار تشکيل شده  به علت شرايط خاص فيزيولوژيکي  و مقاومت زياد در مقابل تشنگي قادر است در اعماق کوير به راحتي زندگي کرده و از  مراتع جنگلي موجود در آن مناطق بهره برداري نموده  و آنها را به محصولات دامي تبديل نمايد.

مساحت اين مراتع کويري که انحصاراً براي پرورش شتر مناسب است ( پس از کسر مناطقي که داراي شن متحرک بوده و يا  به طور کلي فاقد پوشش گياهي مي باشد که مي توان با کاشت مراتع آن مناطق را قابل پرورش نمود ) حدود 30 مليون هکتار محاسبه گرديده است که چنانچه ظرفيت مناسب اين مراتع را 50   هکتار براي يک نفر شتر  در نظر بگيريم ظرفيت نهايي پذيرش دام در زيستگاههاي طبيعي شتر در شرايط فعلي حدود 600000 نفر برآورد شده است که حدود چهار برابر جمعيت فعلي اين دام مي باشد .

 

انواع گياهان مرتعي مورد چراي شتر                                                       

   گياهان مرتعي يکي از منابع حياتي مورد استفاده در تغذيه شتر ها به شمار مي رود و معمولاً شتران در مراتع برخي گياهان را بر ساير آنان ترجيح  مي دهند اين گياهان به شرح ذيل مي باشد :

Alhayi came   lorum      1-   خار شتر  

Aristida  spp2           2-   مزج

Triplex    spp    3-  آتريپلکس

Salsola  rigida    4 - علف شور

Lolium spp    علف چمني -5

Zizyphus spina-christi   6-کنار           

Prosopis spp           7- کهور

Calligonum spp        8- اسکمبيل

Zygohylium spp     9- قيچ        

Tamarix spp              10-گز

Astragalus spp             11- گون

Haloxylon spp     12- تاغ

که شتر از تمامي اين گياهان تغذيه مي نمايد. با توجه به اينکه اکثرمراتع مناطق بياباني و نيمه بياباني بر اثر چراي مفرط گوسفندان از بين رفته اند  و جاي آنها را گياهان غير خوشخوراک و مهاجم گرفته اند اين مراتع مي توانند با چراي شتر دوباره احيا گردد.

نژادهاي شتر موجود در ايران                                                     

  با توجه به  اينکه  هنوز هيچ شناخت دقيقي از نژادهاي شتر در ايران وجود ندارد و مراکز تحقيقات دامپروري روي شناسايي نژادهاي شترکشور به طور کامل کار نکرده اند و ليکن در بعضي از مناطق ايران نام شترها به نام  محلي آن مناطق يا اقوام ساکن درآن مناطق نامگذاري شده اند مانند شتر بلوچي در سيستان و بلوچستان  ،شتر نژاد کلکوهي که در ميان اقوام کلکو در اطراف درياچه قم  زيست مي کنند که  منطقه اصلي زيست اين شتر استان فارس بوده است ، نژاد ترکمني در منطقه ترکمن صحرا  و  نژاد جماز در کهنوج معروفيت دارد.

 

توليدات شتر

توليدات مهم شتر عبارتند از :

 1- گوشت

  کمبود پروتئين حيواني  و  افزايش جمعيت باعث گرديده که همه ساله ارز زيادي جهت خريد گوشت از مملکت خارج گردد با  توجه به اقاليم مناسب پرورش شتر و تعداد جمعيت شتر در کشور و با رشد  و توسعه متعادل      مي توان از گوشت آن پاره اي از نياز جامعه را  بر طرف نمود .

مصرف گوشت شتر در تمام نقاط کشور متداول نبوده ولي در اغلب مناطق
شتر خيز رواج دارد مناطقي مانند استان خراسان ، سمنان ، تهران ، قم ، اصفهان ، يزد ، کرمان ، بخصوص در بخشها  و روستاهاي حاشيه کويرهاي ايران پروار بندي  و مصرف گوشت شتر متداول است .

     درشرايط کنوني حدود 9 هزار تن گوشت شتر در کشور توليد مي شود (1374 ) يکي از راههاي مصرف گوشت شتر استفاده از اين گوشت در صنعت کنسرو سازي ، سوسيس وکالباس است .

   رنگ گوشت شتر جوان شبيه گوساله  و گوشت شتر پير و بالغ مايل به  قهوه اي است چربي آن سفيد ، الياف ماهيچه اي آن بيشتر از گوشت هاي  مانند اسب مي باشد . مقدار آب آن مانند گوشت کم چربي گاو است .

نکته قابل اهميت آنکه در صورت برنامه ريزي صحيح در جهت توسعه علمي پرورش شتر مي توان از منابع داخلي کشور بدون خروج ارز بري حدود 80 الي 100 هزار تن گوشت قرمز توليد نمود.

 2-شير

در کشورهاي آفريقايي  و خاورميانه و آسياي ميانه از شير شتر استفاده هاي فراوان نموده و بيشتر شتر را جهت استفاده از شير آن پرورش مي دهند ولي در ايران شير شتر بيشتر  به مصرف بچه شتر و ساربان مي رسد. در مورد ميزان محصول روزانه شير شتر در منا طق مختلف جهان ارقام متفاوتي ذكر

 شده و بين دوره لاکتاسيون شتر معمولاً ً12 ماه است  ولي بين 9تا 18 ماه نوسان  مي نما يد فاصله  زماني بين دو زايش4تا 14 کيلو گرم متفاوت است . معمولاً حدود دو سال است شير شتر داراي ويتامين فراوان است . شير شتر را با مخلوط نمودن با شير گاو و يا بز به نسبت 50 در صد به راحتي  مي توان به ماست تبديل نمود . آناليز يک نمونه شير شتر در استان هرمزگان به شرح زير است:

  آب 9/84 در صد ، چربي 4/5 در صد ، پروتئين 7/3 درصد ، کازئين4/0 درصد،مواد معدني7/0 درصد و ماده خشک بدون چربي 7/9 در صد، ميزان آ ب شير شتر بين 84  تا90 در صد مي باشد. اين ميزان به کميت و کيفيت آب موجود در مواد غذايي بستگي دارد .چربي شير شتر از 6/2 تا 5/5 در صد متغير بوده  و بستگي به کيفيت مواد غذائي  و کميت آب مصرفي دارد. .پروتئين آن بين 6/2 تا 6/3 در صد است . ويتامين هاي به حد وفور  در شير شتر وجود دارد و مقدار ويتامين شير شتر بين 3/2 تا 9/3 واحد مي باشد.                                                          

3.کرک

  کرک توليدي در شتر ماده بالغ بر طور متوسط 4-3 کيلو گرم و در شتر نر بالغ بر 5-6 کيلوگرم و در بچه شتر 1-2 کيلوگرم در سال مي باشد . کرک چيني معمولاً در ماه سوم بهار صورت مي گيرد  و جهت عبابافي و تهيه شال به مصرف مي رسد.

پيشنهادات در زمينه تو سعه پرورش شتر

1-شناسايي نمودن خصوصيات بيولوژيکي و توليد مثل نژادهاي مختلف شتر در ايران

2-بالا بودن توالد و تناسل شتر ها با استفاده از تغذيه کمکي در فصل       جفت گيري

3-احياء و بهبود مراتع جهت چراي شتر و واگذاري مراتع به شتر داران

4-احداث ايستگاههاي خدمات رساني به شتر داران (آب انبار-آبشخور بهداشتي  جايگاه نگهداري دام  جهت جلوگيري از تلفات بچه شترها  در فصل سرما  اتاق ساربان

5-تشکيل شرکت تعاوني شتر داران در مناطق شتر خيز

6- تحقيقات بيشتر درمورد صنايع تبديلي فرآوردهاي شتر ،گوشت ،شتر ، کرک

7-حفظ و حراست از نسل شترهاي دو کوهانه  و جلوگيري از انقراض آنها

8-آموزش شتر داران  و  ترويج روشهاي علمي در بين شترداران

9-اجراي طرح هاي مرتعداري  و مرتعکاران توأم  با  پرورش شتر در جاهاي مناسب کشور

10- توسعه پرواربندي  شتر با جمع آوري شترهاي نر مازاد شتر داران از مراتع و پروار نمودن آنها که گاهي در جهت بهبود و احيا مراتع  و توليد گوشت و اشتغال زايي مي باشد.[1]

 وضعيت شترداري در روستاي قهي

روش تحقيق  : تحقيق حاضر به بررسي شترداري در روستاي قهي و در موارد ذيل مي پردازد که از طريق مصاحبه با تعدادي  از  ساربانان روستا که هنوز در قيد حيات مي باشند از جمله آقايان حاج علي محمد جلالي   و  صفر علي فشارکي تهيه شده است .

  البته تحقيقي نيز توسط دوست عزيزم  آقاي  سيد احسان  تاجزاده  که در مراجعه به نواحي  يزد ،  نايين  ، خور وبيانک و مصاحبه  با تني چند از شترداران تهيه شده است که در  بخش ششم تحقيق مي آيد .

1- نقش شتر  در رشد اقتصادي  و فرهنگ روستا

2- طبيعت و اخلاقيات شتر

3- شتر خان ها  و شترداران بزرگ روستا

4- نقش شتر در مراسم هاي  ويژه

5- اصطلاحات و نامگذاري ويژه شتران

6- احياء شتر داري در عضر جديد

1- نقش شتردر رشد اقتصاد و فرهنگ روستا

   پيش از ظهور و پيدايش ماشين بزرگترين منبع درآمدي روستاي قهي   شتر داري بوده است که بيشترين نقش آن در زمينه تجارت  و حمل و نقل کالا به اقصي نقاط کشور بوده است  تعداد شتر در روستا را بزرگسالان روستا  تا بيش از سه  هزار نفر تخمين زده اند و بر اساس اسناد و مدارک موجود عمده مال التجاره  بازرگانان و تجارتخانه هاي وقت استان اصفهان به لحاظ درستکاري  اهالي قهي به جلو داران جمال اين ديار تحويل  مي گرديد تا به ساير نقاط کشور حمل و نقل گردد که اين يکي از امتيازات بارز اين روستا  در آن  زمان بوده که متقابلاً موجب رونق اقتصادي و بازرگاني و فرهنگي مردم مي شده است . ( اسناد شماره 3و4 )

  بطور کلي نبض حيات اقتصادي روستا در دست شتر داران بود و روستا را به يکي از توانمند ترين روستاهاي بخش تبديل نموده بود .

کالا هايي شامل کالا هاي فصلي ، مواد غذايي ، ميوه وتره بار ، زغال و.. بودکه از مراکز توليد و پخش آن به شهرها ي مختلف کشور حمل ونقل مي شد . حمل ونقل در منطقه شامل زغال در فصل زمستان از يزد به اصفهان ،هندوانه از رودشت به اصفهان ، حمل کاه در فصل تابستان به  مراکز مصرف بود .

 فوايد و استفاده هاي  ديگر شتر

  از پوست آن در ساختن وسايل چرمي ، از نعل آن در ساخت کفش ، از مغز استخوان کوهان و قلم پا براي ساخت دارو استفاده مي کردند . همه اعضاي شتر به جز رگ روي ران  پا يش حلا ل است .

 2- طبيعت واخلاقيات شتر

 شتر پستانداري عظيم از گروه نشخوار کنندگان که حود تيرهاي خاص را به وجود مي آورد  اين پستاندار  بدون شاخ است  ولي داري دندانهاي  نيش      مي باشد معده شتر داراي سه قسمت است و هزا ر لا ندارد در هر پا فقط دو انگشت دارد که از يک طبقه شاخي پوشيده مي شوند و سم حيوان را تشکيل مي دهند[2] .

  ا لف- خوراک شتر: در بيشتر سال از علفها درخارهاي بيابان استفاده     مي کند ودوماهي را نيز درتابستان کاه، پنبه، خمير مصرف مي كندکه به اصطلاح شتر داران روستا اين دو ماه را شتران نان خور مالک خود بقيه را  مهمان بيابان بودند . در دو ماهي که شتر مهمان مالکش بود يک چهارم غذائي که جلويش گذاشته مي شود استفاده مي کند و بقيه سال را که در     بيابان به سر مي برد خروار خروار علف مي خوردند ( بقول يکي از ساربانان قهي  شتران در بيابان 70 مُن علف مي خوردند و در خانه يک چارک کاه از       صا حبش مي خوردند .)

نوع شتران روستا يک کوهانه است.

 ب -هوش و احساسات شتر

 شتر از هوش با لايي برخوردار است به گونه اي که دشمن را از کيلومترها تشخيص مي دهد زماني که مي خواهند او را بکشند گريه مي کند و حيواني فوق العاده حساس است.گردن خود را روي سر بچه اش مي گذارد و او را  نوازش مي کند .

 ج -زايمان شتران:

  زماني که درد زايمان  شتر را فرا مي گيرد از درد به خود مي پيچيدند و فرار مي کردند براي کمک به شتر در امر زايمان روي شکم شتر
مي خوابيدند تا بچه به دنيا بيايد . مدت بارداري شتر 9 ماه است و سالي يکبار بچه مي زايد.

 د-قدرت شتران:

   شتر در برخورد با حيوانات وحشي به شدت از خود دفاع مي کند . فقط

پلنگ پشت درختان کمين مي کند و گردن شتر را در يک لحظه مي گيرد

و حيوان را خفه مي کرد. 

ه-کينه شتران:

   شتران خصوصاٌ شتران مست خيلي حساس و زود رنج  هستند و دربرابر  آزار و اذيت از سوي صاحبانش بشدت عصباني مي شوند و دنبال فرصت      مي گردند تا انتقام شديد از ضارب خود بگيرد.

  حاج علي يکي از ساربانان روستا تعريف مي کردکه شخصي بنام جعفر قلي يکي از شتران مست را بشدت کتک زده بود و  آن شتر با  چشمان آتشين به صاحبش نگاه مي کرد.به او ياد آور شدند که اگر دل اين شتررا بدست نياورد اتفاق بدي براي او خواهد افتاد و او را وادار کردند که از شتر عصباني دلجويي کند و دلش را بدست آورد .

    از کينه شتري روايات مختلفي از ساربان روستا  وجود دارد نقل مي شود شتري از دست صاحبش عصباني شده بود او را دنبال کرده بود و صاحب شتر به  داخل چاه رفته بود شتر هم خود را روي چاه انداخته بود و آنقدر آنجا نشسته بود و صاحبش را در چاه زنداني  کرده بود  آنقدر آنجا مانده بود تا  صاحبش در چاه مرده بود . روايت  ديگر حاکي است شتر با سفنه خود گودالي حفر مي کرد صاحبش را تکه تکه کرده و او را چال مي کرد.

 زبح شتر :

  در زمان زبح شتر قصاب كارت را پشت سرش مخفي مي كند زيرا حيوان با هوش است ، مي فهمد و عصباني مي شود . لذا حيوان را مي خوابانند و پاهايش را مي بندند و با يك ضربه محكم به گردن حيوان او را از پا در  مي آورند . (تصوير شماره 1 )

 3-شترخانها و شترداران بزرگ روستا

     شترخانهاي روستا دو نوعند : نوع اول شترخانهايي که از ساختمان مجزا  و  مستقل برخوردار است که اصولاٌ کنار منازل  قرار داشت و مالکان آن ،      شترداران بزرگ روستا محسوب مي شدند . از اين نوع شترخان حدود 30      عدد درروستا وجود داردکه تعدادي از آنها  سالم و تعدادي نيمه سالم و تعدادي تخريب شده است. شتر خانهاي سالم  شامل : شتر خان ارباب حسن،  ارباب محمد اسماعيل ، ضلع غربي شتر خان علي رضا قرهي ، ( كاربري ،انبار علوفه و..) شترخان عربا(کاربري مذهبي )    شترخان حاج داراب ،لقمان ، باقر حاج حسن و عبدالعلي ( کاربري مسکوني) 

شتر خانهاي نيمه سالم شامل:شتر خان ملا عباس زالي،( تصوير شماره 2و3) حاج کمال ، حاج حيدر يها ي 1و2 ، ملا ابراهيم )حاج غلام ، شتر خان هاي کرمي ،حاج محمد ،، مصطفي يوسف ، محمد علي آقا جان، ،يوسف عبدالله ، قاسم ملا ،صادق گُل

شتر خان مخروب شامل : شتر خان افضل ، حاج سلطان ،احمد کريم ، باقرطالب . نوع ديگر شترخانها درداخل  خانه کنار اتاقها ي ديگر قرار دارد اما آمار دقيقي از اين نوع شترخانها در دست نيست ولي در بيشتر خانه ها وجود دارد مثل شتر خوان خانه حاج حسن ميرزا علي ، جعفر تقي ، جواد صفر و......

  بيشتر شتر خانها  از قسمت تابستان  و زمستاني برخوردارند  زمستانها را در داخل شترخانهاي پوشيده و درتابستان در بهار بندها بسر مي بردند .  از بهار بندهاي معروف سالم مي توان به بهاربند خانه حاج کرمعلي و بهار بندخانه حاج حسن ميرزا علي ( تصوير شماره 4   ) اشاره کرد.

 4- نقش شتر در مراسم هاي  ويژه

محمل بستن شتران در روز عاشورا

    در زمانهاي گذشته که مردم روستا با شتر روزگار مي گذراندند  در روز عاشورا از مسجد حاج شيخ ، حدود 40 شتر را تزئين کرده کجاوه روي آن قرار مي دادند به کجاوه ها  پارچه هاي الوان آويزان مي کردند و بين نخل و دسته زنجير زن حرکت مي کردند و کاروان اسرا را بازسازي مي نمودند و يک اسب نيز آنها را همراهي مي کرد که شخصي که نقش شمر را داشت سوار بر آن بود . البته در اواخر دوران شتر داري تعداد شتراني که در روز عاشورا  استفاده مي شدند 15 نفر بودند . 

 5- نامگذاري و اصطلاحات شتران

شتر  = اُشتر

شتر ماده  = عروانه

شتر نر  = لوک

بچه شتر  =حاشي شتر

شتر يکساله  = بُله ّون

وزنه زنگ شتر  = چنگ   

 قوطي خالي زنگ  = گبورگه

 6- بررسي احياء شترداري در عصر جديد

     از مهمترين عواملي که پيشرفت در هر فعاليت توليدي  و اقتصادي را تضمين مي کند تلفيق دانسته هاي علمي با ا مکانات عملي است. استان اصفهان با داشتن مراتع نيمه کويري وسيع  و آب و هواي خشک  و گونه هاي خاص گياهي يکي از نواحي مستعد زيست و پرورش شتر مي باشد . مي توان گفت که با نگه داري و پرورش شتر در اين مناطق خصوصاً در روستاي قهي که روزگاري بزرگترين مرکز شترداري ايران مرکزي بوده  ، اين امکان وجود دارد که با استفاده از امکانات بالقوه اين نواحي وسيع اشتغال ايجاد شده  و در نتيجه سبب بهبود وضع اقتصادي و افزايش در آمد مردم محروم اين مناطق  و همچنين تأمين بخشي از پروتئين موردنياز جامعه خود شود.

  آقاي سيد احسان تاجزاده جوان علاقه مندي است که جهت احياء  شترداري در روستاي قهي اقدام به خريد 12نفر شتر ( عروانه  و  حاشي ) كرده است  . لذا تحقياتي را در مراجعه به نايين ، خور و بيابانک ، طبس  و  ساير نواحي که در امر پرورش شتر فعاليت مي کنند انجام داده که در ادامه عيناً نقل
 مي شود .  ( تصوير شماره 5 )

 

اصطلا حات شترداري در مناطق اطراف :

1-    ديلاق :  بچه شتر در بدو تولد را گويند .

2-     حاشي:  بچه شتر تا سن 1 سالگي را گويند.

3-     بلوان يا بلبان :  به شتر 2 ساله گفته مي شود که ديگر جدا از مادر و به طور مستقل زندگي مي کند. 

4-     حق : به شتر در سن 3 سالگي گويند در بعضي مناطق شتر 3 ساله را شتر نو کار نيز گويند .

5-   جهد:  شتر چهار ساله را گويند که تحت نامهاي جهد و جت هم آمده است. در اين سن  شتر به  بلوغ رسيده ولي معمولاٌ  قادر به توليد مثل نيست  .

6-   کل : شتر در سن 5 سالگي را گويند که توانايي توليد مثل را داشته که بعضي از  اين شتران در سال گذشته تجربه  توليد مثل را داشته ولي معمولاٌ  در اين امر مؤفق نبوده اند . شتر نر بالغ را لوک  و يا کل لوکي  و شتر بالغ ماده را عروانه  و يا کل مچي مي نامند .

7-     رگا : عبارت است از گرفتن حاشي از شير در سنين 8-9  ماهگي

8-     هنار: فاصله  بين  دو آب خوردن شتر را گويند . 

  مبدأ و منشأ شتر :   درباره مبدأ و منشأ شتر در زمان اهلي شدن آن عقايد و نظرهاي متفاوتي وجود دارد . عده اي اعتقاد دارند وطن اصلي شتر عربستان صعودي و بعضي معتقدند که ايران بوده است .

    سن شتر :شتر حدود 40 سال عمر مي كند و از سن 4 الي 5 سالگي تا سن 30 سالگي توان توليد مثل دارد.

 نکات مهم در زمان خريد شتر :

1-     سن شتر کمتر از 4 الي 5  سالگي نباشد زيرا کمتر از اين سن توانايي توليد مثل را نداشته   و قابليت پروار بندي را نيز دارا نمي باشد .

2-     معتاد نبودن شتر : اين کار را در شهرهاي جنوب کشور و افغا نستان به منظور حمل کالاي قاچاق توسط شتر انجام مي دهند .

3-     اخته نبودن شتر : اين کار بيشتر در افغانستان انجام مي شود.

4-    فصل جفت گيري  و زايمان :  معمولاٌ در زمستان  و بهار مي باشد . طول مدت آبستني حدود 370 الي 385 روز بيان شده  اما مرزي  بين 308 تا 440 روز نيز ذکر گرديده است

.نژادهاي شتر : شتر داراي نژادهاي گسترده مي باشد که به عنوان مثال به چند نمونه اشاره شده است .

1-     نژ اد افغاني : گفته مي شود اين نژاد نيز براي سواري مناسب بوده همچنين براي پروار بندي نيز مناسب است .

2-نژاد دو بري : اين نژاد نيز براي سواري مناسب است همچنين اين  نژاد براي پروار بندي به دليل درشت بودن استخوانهاي بدنش و جذب گوشت بيشتر از شترهاي افغاني بهتر بوده است .

3-وطني : براي سواري و پروار بندي مناسب بوده  ولي کيفيت کمتري  نسبت به شترهاي افغاني  و دو بري داشته است.

 4- شترهاي سِنتي : شترهاي ناآرام  و غير قابل پيش بيني هستند و گفته مي شود که ناگهان به طرف صاحب خود حمله مي كنند . اين نوع از شتران براي نگه داري خطرناک مي باشد . و براي سواري غير قابل استفاده هستند .

    شتر براي سواري بايد در سن 2 سالگي تعليم داده شود . تکنيک  مؤثري که براي اين کار استفاده مي شود . بستن بار مانند خاک، گندم ، آرد  و... بر روي شتر و مجبور کردن شتر به راه رفتن بود .

    شير شتر در صورت خوراک مناسب حدود 5 الي 6 کيلو مي باشد و در غير اين صورت حدود 1 الي 2 کيلو مي باشد که معمولاٌ به مصرف حاشي شتر ميرسد البته براي فروش بازار خوبي داشته است.

 کرک شتر در سال  يک بار در فصل تابستان کوتاه مي شود . در صورت مرغوب بودن کيلويي 3000 تومان فروخته مي شود و هر شتر به طور متوسط 2 کيلو کرک دارد .

پوست شتر ارزش چنداني ندارد و قيمت آن با پوست بز تقريباً يكسان است . (حدود 1500 تومان)

استخوان شتر نيز نسبتاٌ بازار خوبي داشته که هر کيلو استخوان حدود 500 تومان فروخته مي شود . و هر شتر حدود 50 کيلو استخوان داشته لازم به ذکر است که اين استخوانها بعد از پودر شدن خوراک مناسبي براي مرغ ها و گاو ها مي باشد همچنين گفته مي شود براي کارهاي هنري از جمله نوع خاصي از مينياتور استفاده مي شود .  

    شتر بالغ که 4 الي 5 سال سن دارد گفته مي شود وزني  حدود 350 الي 700 کيلو را داشته البته 700 کيلو به ندرت اتفاق مي افتد و معمولاٌ بيشتر از 600 کيلو نمي شود . زمان پروار بندي شتر 45 الي 60 روز    مي باشد . که در اين مدت خوراک مرغوبتر به او داده مي شود مانند آرد جو و تفاله چغندر که هزينه آن براي هر شتر حدود 1000 تومان مي باشد که بعد از گذشت 20 روز اين هزينه به لحاظ ايجاد ذخيره غذايي در شتر ، کم مي شود .

    در صورت نگه داري شتر به صورت معمول براي خوراک او از کاه ، گندم  و برنج استفاده مي شود و کاه ، جو توصيه نمي شود  هزينه اين خوراک براي هر شتر حدود 400 تومان مي باشد .  هزينه فوق در صورتي است  که شتر در دامداري نگه داري شود و به چرا نرود در صورت چرا در بيابان ديگر شتر نياز به خوراک دستي نداشته  و چرا در بيابان، به عنوان خوراک روزانه کفايت مي كند.



مهندس فدايي ،مجله سنبله ، شماره 81 ،صفحه 72 و73    [1]

فرهنگ معين    [2]

منابع تحقيق :

1- مصاحبه با چند تن از آخرين شترداران قهي به نامهاي مرحوم حاج علي محمد جلالي ، مرحوم صفر علي فشاركي ،

2- مهندس فدائي ، مجله سنبله، ، شماره 81 ،صفحه 72 و73

3- فرهنگ معين    

 4- مصاحبه با آقاي حيدري ساکن روستاي مصر ازتوابع خور و بيابانك که از سن 7 سالگي به واسطه شغل پدر در کار شتر داري مشغول بوده  و هم اکنون داراي حدود 80 نفر شتر دشتي و چند شتر سواري است  که در صورت حضور گردشگر آمادگي راه اندازي تور شتر سواري در بيابانهاي اطراف روستاي مصر ( از توابع خور وبيابانک )  را دارد .

 5 - براتعلي ساکن نائين كه 200 نفر شتر دشتي دارد و حدود 20 سال سابقه کار در حرفه شتر داري دارد .

6- اطلاعات پراکنده از افراد مختلف که به کار شتر داري مشغول بوده اند  .

 

نوشته شده توسط حسین مرتضوی قهی در 17:40 |  لینک ثابت   •