X
تبلیغات
سیمای روستای باستانی قهی - صنایع دستی روستای قهی

شنبه بیست و نهم خرداد 1389

صنایع دستی روستای قهی

محقق : خانم شیوا کاظمی

فصل اول 

ظروف سفالي

ساخت سفال در روستاي قهي به حدود 300 سال پيش برمي گردد و امروزه با روي کار آمدن ظروف چيني و پلاستيکي نياز اهالي به استفاده ازظروف سفالي کم شده و توليد اين ظروف در روستا کاملا از ميان رفته است . اين ظروف را داخل کوره هاي سفال موجود در روستا ...

که امروزه فقط مکان آنها مشخص است مي پخته اند  

يکي از کوره ها در شرق روستا جلوي کتابخانه فعلي و ديگري بين آب انبار خان و خانه حاج داراب ( ابوتراب خان ) بوده است .

از سفالگران سر شناس روستا مي توان به خانواده فخار اشاره کرد که اجدادشان نيز در روستا به سفالگري مي پرداخته اند همچنين حاج حسن زالي نيزبه همراه خانواده به کار توليد سفال مي پرداخته اند  و از سفالگران معروف روستاي قهي به شمار مي رفته اند ، آنها از گل سفالگري ظروفي مانند کوزه هاي آب ( سبو ) ، تنگي کوچک ، باديه ، قدح در اندازه هاي مختلف مي ساختند .

  1- سبو : از مهمترين و پر مصرفترين ظروف سفالي در روستا مي توان به سبوها اشاره کرد .به زبان محلي به سبو، سوئه گفته ميشود که درنوع  بسيار مرغوبي ساخته مي شده اند . از سبو براي خنک نگهداشتن آب استفاده مي شده است و امروزه نيز گاهي استفاده مي شود . اين سبوها در   اندازه هاي مختلفي بين 40 تا 80 سانتيمتر توليد مي شده اند وتقريبا همگي فاقد تزيين ولعاب رنگي مي باشند ، در قسمت خارجي سبو دسته اي وجود دارد که کار حمل و نقل آن را آسان ميکند.محل توليد سبو در خود روستا بوده است . بر طبق گفته اهالي ساخت سبوها به حدود 300 تا 400 سال پيش بر مي گردد . در اغلب خانه ها در روستا سبو ديده مي شود مانند خانه حاج طالب مرتضوي ، خانه حاج عوض کثيري .

  2- کلوهي : کلوهي ظرفي است فاقد دسته و سفالي که از آن براي نگهداري روغن حيواني استفاده           مي کنند

از نظر ابعاد کوچکتر از ظرفي است که براي نگهداري روغن و گوشت استفاده مي کرده اند، کلوهي در اندازه تقريبي 25 تا40 سانتيمتر ساخته مي شده است .از نظر تزيينات و لعاب ساده و فاقد تزيين خاص هستند فقط قسمت داخلي ظرف با لعابي به رنگ سبزيا آبي پوشيده شده است .کلوهي را نيز ماند سبو از گل سفالگري وداخل کوره سفال مي پخته اند . محل توليد کلوهي در خود روستاي قهي است .قدمت کلوهي به 300 سال پيش برمي گردد . نمونه هايي از کلوهي در منزل حاج طالب مرتضوي ، حاج عوض کثيري و خانه عليرضا قرهي مشاهده گرديد .قيمت خريد و فروش کلوهي مشخص نيست .

 3- باديه : ظرفي است که از آن براي تهيه خمير نان پزي استفاده مي کرده اند .باديه ظرف دهان گشاديست از جنس سفال که قسمت خارجي آن فاقد لعاب و ساده و قسمت داخلي آن با لعابي به رنگ سبز پوشيده شده است . در قديم باديه در خود روستا ساخته مي شده است و در زمانهاي جديدتر اين ظرف از اطراف قهي مانند نايين و ميبد به روستا آورده شده است ، باديه در بعضي منازل که به طريقه سنتي نان مي پزند کاربرد خود را حفظ کرده است . قدمت باديه به زمان شروع سفالگري در روستا يعني حدود 400 سال پيش بر مي گردد. نمونه هايي از باديه در منزل حاج طالب مرتضوي ، عليرضا قرهي ، قدم علي مرتضوي و حيدر ابراهيم ديده شد .کسي ازاهالي از قيمت خريد و فروش باديه اطلاع ندارد.

  ۴- ديزي : ظرفيست با دهانه باز از جنس سفال، با دو دسته کوچک که از ابتداي لبه ظرف شروع مي شوند .از ديزي براي تهيه بيشتر آشها وغذاهاي سنتي روستا استفاده مي شود مانند آش حليم  ، براي تهيه آب گوشت از نوع کوچکتري از ديزي استفاده مي شود .از نظر اندازه کمي بزرگتر از کلوهي است حدودا 40 سانتيمترتا اندازه هاي بزرگتر.

ديزي از نظر تزيينات ساده بوده و فقط قسمت داخلي ظرف را با لعابي به رنگ سبز يا آبي پوشانده اند.

محل توليد ديزي نيز خود روستاي قهي بوده است .

 نيز در اغلب خانه ها مانند منزل حاج طالب مرتضوي ، حاج عوض کثيري ، حيدر ابراهيم و عزيز قاسم ديده ميشود .قيمت خريد و فروش    ديزي ها در گذشته مشخص نيست .                                                                                 

  5- لوله اي : به زبان محلي در قديم به يک نوع آفتابه سفالي لوله اي گفته مي شده است  که حاصل دست سفالگران روستاي قهي بوده است.

قدمت لوله اي به حدود 400 سال پيش برمي گردد که به گفته اهالي نمونه اي از آن در روستا وجود ندارد . 

فصل دوم     صنايع چوبي

 از جمله صنايع دستي روستاي كهن قهي ميتوان به ظروف و وسايل چوبي اشاره كرد كه بيشنر آنها محصول دست روستاييان مي باشد 0

ولي به علت بياباني و گرم و خشك بودن قهي و وجود نداشتن درختان كافي چوب لازم براي تهيه لوازم چوبي از نقاط اطراف مثل هرند و كوهپايه به روستا آورده مي شود 0

صنايع چوبي :

الف : سوده -  به گويش محلي به سبدي كه براي نگهداري نان خشك و همچنين نگهداري مرغ و خروس در هنگام شب استفاده مي شده است و امروزه نيز كمابيش كاربرد خود را حفظ كرده است سوده گفته مي شود 0سوده از جنس چوب هاي باريك  بافته شده است مانند بافت حصير كه در اكثر منازل روستاييان ديده مي شود 0

سوده توسط روستاييان بافته ميشده است 0قدمت سوده ها به زمانهاي دوري بر مي گردد و از زمان دقيق آن كسي مطلع نيست 0 

ب : كيل وركيلي -  كيل ور كيلي نام محلي يك نوع وردنه است

 كه براي تهيه يك نوع حلواي سنتي مورد استفاده قرار مي گيرد0

 اين وردنه از جنس چوب مي باشد و دو طرف آن برجسته است .

 كيل ور كيلي نيز توسط روستاييان ساخته مي شده است0 

 ج : غربال : وسيله اي است كه  براي صاف كردن و الك كردن مورد استفاده قرار مي گيرد 0 دور تا دور غربال از جنس چوب مي باشد و  قسمت مياني آن داراي چشمه هاي ريزي است كه از جنس روده تابيده شده گوسفند درست شده است 0 در زمانهاي دورترغربال درخودروستا تهيه مي شده است با اين تفاوت كه داراي چشمه هاي درشت تري بوده است 0

 امروزه غربالها از شهرهاي اطرا ف به قهي  آورده مي شوند 0به گفته اهالي غربتيها ( كولي ها ) اين غربالها را براي فروش به روستا مي آوردند يكي از اين افراد عزت ا لله غربتي نام داشت كه هر غربال را به قيمت 4000 تومان مي فروشد به گفته اهالي قيمت غربالها حدود 40 سال پيش 400 تومان  بوده است 0 قدمت غربالها مشخص نيست 0

 د : ترازي -  به گويش محلي روستاييان به ترازو  ترازي مي گويند 0از اين ترازوها براي وزن كردن گندم جو و برنج استفاده مي شده است 0

ترازي از جنس كاه بوده است و رويش را با چرم حيواناتي مثل گوسفند مي پوشاندند 0در زمانهاي دورتر ترازي ها در خود روستا توليد مي شده

است 0ترازي ها قدمت بيش از 300 سال دارند0

 
ه :  خَطَب شتر -  وسيله ايست كه در پشت شتر قرار مي گرفته

 و براي بار بري از آن استفاده مي كرده اند .

 خطب شتر از جنس چوب بوده است

 و قدمت آن به حدود 200 سال پيش كه اهالي به

  شتر داري مي پرداخته اند بر مي گردد 0                                   

       

فصل سوم     

انواع ظروف كاربردي در خانه ها :

 

1تُنگ سماور :  ظرفي است كه براي تامين

 آب مورد نياز سماور در كنار آن قرار                                                     

مي دادند و معمولا از جنس برنج بوده و كار صنعتگران اصفهاني است 0

                                                                                       

 2-  دولچه  :  از اصطلاحات محلي است

 و به ظرفي گفته مي شود كه  در حمام براي

مخلوط كردن آب سرد و گرم استفاده مي شده است

 و  جنس آن از مس بوده است0                                            

3- آفتابه مسي : از جنس مس بوده و توسط صنعتگران در اصفهان ساخته شده

است 0

در بيشتر منازل آفتابه مسي ديده مي شود كه  تقريبا همگي به يك شكل هستند

 لبه آنها را به شكل كنگره اي در آورده اند 0

                                          

4-  پيتچه نفتي :  ظرفي است از جنس آهن كه  باز هم كار صنعتگران اصفهاني است

از اين ظرف براي تامين روشنايي منازل استفاده مي شده است و نفت را درونش نگه

داري مي كردند 0

 در روستاي كهن قهي صنعت آهنگري  متداول نبوده

 و طروف و وسايل آهني خود را  اطراف روستا مثل نايين و اصفهان تهيه مي كردند 0

                                                                                                                                                   

5- يانه : به گويش محلي به هاون سنگي بزرگي كه بيشتر  براي  كوبيدن گوشت و گندم استفاده مي شده يانه مي گويند  اين مواد  توسط دسته هاون بزرگ چوبي  داخل يانه كوبيده مي شوند 0

روستاييان يانه را بوسيله كلنگ و تيشه از سنگ درست مي كردند  در زمانهاي دورتريانه را از نظنز به قهي مي آوردند و دردورهاي جديدتر

 به وسيله خود روستاييان ساخته مي شده است 0

     6- يانچه : نوع كوچكتري از يانه است كه براي مصارف كوچكتر مورد استفاده قرار مي گرفته است 0

يانچه براي كوبيدن ادويه جا ت ، پسته، بادام ، فلفل و ... مورد استفاده قرار مي گيرد 0

يانچه نيز مانند يانه از جنس سنگ است و در دوره هاي جديدتر توسط  اهالي ساخته مي شده است 0              

  دسته يانچه :  دسته يانچه از جنس سنگ بوده و براي تهيه

 كَركَره ( گندمي كه دونيم شده است و كاملا خرد نشده است )

 كوبيدن و خرد كردن  مواد كوچكتر در داخل يانچه استفاده مي شود0 0

 فصل چهارم

مطبخ :

يكي از مهمترين قسمتهاي هر خانه اي مطبخ ها ( آشپز خانه ها ) هستند 0          

   در روستاي كهن قهي نيز مطبخ ها از اين امر مستثني  نيستند0                                           

از نظر ظاهري تقريبا  همگي به يك شكل هستند فقط از نظر ابعادي با هم

 متفاوتند در داخل تمامي مطبخ ها طاقچه هايي ديده مي شود كه  براي

 نگهداري ظروف تعبيه شده  است ، اين طاقچه ها در بعضي مطبخ ها ساده

 و گاهي به سقف قوس داري ختم ميشوند در خانواده هاي متمول تر  اين

 طاقچه ها گاهي با تزئيناتي به صورت خطهاي رنگي ديده مي شود0

در بعضي مطبخ ها اگر داراي سقف بلندتري بوده است ، نيم طاقچه اي به نام

 رف در بالاي طاقچه اصلي كار گذاشته اند به اين منظور كه ظروف شكستني

 ويا تزييني را دور از دسترس اطفال نگهداري كنند 0

در داخل تمامي مطبخ ها تنورهاي زميني وجود دارد كه امروزه تنورها ي فلزي

 يا اجاق گازها جاي آنها را گرفته و در بعضي منازل هنوز از تنورهاي زميني براي

 آشپزي يا پخت نان استفاده مي شود 0

به گفته بيشتر اهالي غذاها و نانهاي محلي كه در زمانهاي گذشته در داخل         

 تنورهاي زميني پخته مي شدند از طعم و مزه بهتري برخوردار بوده اند 0

بسياري از اين تنورها يا ديگر استفاده نمي شوند يا اينكه تخريب شده اند

 و احتياج به تعميراتي دارند 0

شايد بتوان گفت كه عده بسيار كمي از روستاييان هنوز نان مصرفي خود را در داخل تنورهاي زميني درست مي كنند يكي از اين افراد خانم

طوبي اميري است كه سالها ا ست تنور خانه او رنگ خاموشي به خود نديده است و نان مصرفي خانواده خود را به اين طريق تهيه مي كند 0

حتي گندم لازم براي تهيه نان را خود توسط آسياب دستي  موجود در خانه تامين ميكند و مازاد آن را مي فروشد 0

شايد اگر شرايطي فراهم شود كه تنورهاي زميني منازل تعمير شوند عده زيادي راغب به پخت نانها و غذاهايشان در اين تنورها باشند0

 

 فصل پنجم

نخ ريسي  و پيلي ريسي

نخ ريسي :

در دوراني قديمي تر در روستا كه قناتها فعاليت بيشتري داشته اند و كشت پنبه از رونق بيشتري برخوردار بوده است نخ ريسي به عنوان يكي از كارهاي روزمره زنان روستا به شمار مي آمده است 0

وسيله مورد نياز براي ريسيدن نخ ها چرخهاي نخ ريسي بوده اند كه از ساليان سال تا به امروز تغييري در ساختار و طرز كار آنها ديده نشده است فقط از نظر رنگ آميزي تغييراتي در آنها ديده مي شود 0

از نظر قدمتي ريسيدن نخ به همان ابتداي بنيان روستا بر مي گردد 0

           

مراحل ريسيدن نخ به اين صورت بوده است كه ابتدا پنبه را كه كلوزه نام دارد

 به دستگاه پنبه كني مي دادند تا پنبه را از پنبه دان جدا كند سپس پنبه را

 به حلاج مي دادند با  كمان بزند تا از پنبه چله درست شود در مرحله بعد

چله را با چرخ نخ ريسي مي ريسيدند  تا از آن ريسمان به دست آيد 0

از ريسمان به دست آمده در بافت كرباس ،گليم ، و در دوراني قديمي تر

 شلوار ، چادر و  سفره استفاده مي شده است 0                                                                                       

نخي كه در بافت كرباس استفاده مي شده با نخي كه در بافت گليم استفاده مي شده از نظر ضخامت متفاوت بوده است و نخي كه در بافت كرباس استفاده ميشده است ضخيم تر بوده است  0

نخ در قديم كيلويي 10 تومان و امروزه كيلويي 7000 تومان خريد و فروش مي شود0

 پيلي ريسي : چرخي است كه با آن پشم را مي ريسيدند 0

از نظر ابعاد كوچكتر از چرخ نخ ريسي و قابل حمل و نقل است 0

از نخ به دست آمده شالي ، دستكش و جوراب درست مي كردند

 كه از شالي براي حمل و نقل جو و گندم  استفاده مي شده است 0

نمونه اي از آن در خانه آقاي جهانبخش كرمي ديده شد0

 

فصل ششم

بافتنيها :

1 – جلقابه : به زبان محلي به زير اندازي از جنس پارچه گفته مي شود 0

 جلقابه  به اين صورت تهيه مي شود كه اضافه پارچه هاي باقي مانده از پارچه يا

 لباسهاي كهنه را تكه تكه مي كردند سپس تكه ها را برحسب سليقه ومقدار پارچه به

 هم وصل مي كردند و پارچه بدست آمده را به عنوان زير انداز روي تخت يا روي زمين

 مي انداختند و مورد استفاده قرار مي دادند 0                                 

از مزاياي ديگر جلقابه سبكي و راحتي حمل و نقل آن بوده است 0                      

جلقابه ها در خود روستا و توسط زنان تهيه مي شده اند 0

قدمت جلقابه ها به حدود 200 سال پيش بر مي گردد 0

 

2- چادر شب : از ديگر بافتنيها مي توان به چادر شب اشاره كرد

 كه كاربردهاي زيادي داشته است از جمله براي حمل و نقل كاه

 و سوخت استفاده مي شده است 0

چادر شب از جنس نخ پنبه بوده است 0                 

  يك نمونه ديده شده از چادر شب به دو رنگ آبي و قرمز بود كه رنگ قرمز آن به مرور زمان كم رنگ شده است 0براي رنگ كردن نخ پنبه براي بافت چادر شب از نيل براي دركردن رنگ آبي، واز روناس و پوست گردو براي درست كردن  رنگ قرمز استفاده شده است . قدمت چادر شبها به حدود 150 سال پيش برمي گردد 0امروزه اين چادر شبها كاربرد خود را در بعصي منازل حفظ كرده اند 0               

چادر شبها بوسيله دستگاه كرباس بافي توسط زنان روستايي بافته مي شده اند 0      

 

3- كرباس : از بافتنيهاي مهم روستاي قهي ميتوان به كرباس اشاره كرد كه با نقش و نگار گليمها بافته

 مي شده اند ، از كرباس در موارد مختلفي استفاده مي شده است مثلاً درست كردن كيسه براي نگهداري

 آرد و گندم و جو و... كيسه براي قند ، پارچه براي روي كرسي ، پارچه براي نگهداري لباسها ،چادر شب ،

سفره و... در دوراني قديمي تر، از كرباس براي دوختن چادر و شلوار نيز استفاده مي كردند 0

براي دوخت شلوار بيشتر از دو رنگ آبي و سفيد استفاده مي شده است 0بيشتر از رنگهاي آبي و سفيد و

 قرمز و سفيد براي بافت كرباس استفاده مي شده است، رنگ آبي را از نيل و رنگ قرمز را از روناس و پوست

 انار مي گرفتند 0به گفته خانم طوبي اميري يكي از زنان قديمي روستا نخها را در زير بازارچه غلامرضا                            

رنگ مي كردند0                                                                                                                                 

كرباسهارا بيشتر به صورت راه راه مي بافتند و از نخهاي پنبه ا ي براي بافت آن استفاده مي شده است به اين صورت كه نخ را مي ريسيدند و به صورت دوك در مي آوردند  18 الي -20 كيلو كه شد ،آنرا به صورت كلاف در مي آوردند سپس كلافها را2 الي 3 روز در آب مي گذاشتند تا خيس بخورند بعد از 3روز آنقدر آنها را با چوب مي زدند تا سفت شوند، بعد كلافها را به كارگاه وصل مي كردند و مي كشيدند و با چرخ

كارگاه آنها را به هم متصل مي كردند تا به عنوان مثال 50 متر كلاف 300 متر شود 0 از هر 80 الي 100 متر كلاف حدود 150 عدد نخ به دست مي آمد، سپس نخهاي به دست آمده  را در كارگاه بافندگي سر هم و هر 4- 5 مترنخ را به كارگاه وصل مي كنند و بافتن كرباس را شروع مي كنند 0كار گاه كرباس بافي شامل ماكو ، دفتين ، ورت ( چله كرباس ) مي باشد 0

ماكو به صورت شانه شانه است كه سرش  ازجنس  چوب مي باشد به گفته آقاي جواد مرتضوي جنس چوب بكار رفته در ماكو از چوب آج است0

در قسمت انتهايي كارگاه كرباس بافي دو جاي پا به نام جيقو  قرار دارد  كه به چوبي كه در قسمت بالاي كارگاه نصب شده متصل است ، نصف

اين چوب در داخل ديوار و نصف ديگرش در قسمت بيروني ديوار  است 0

در كرباس بافي نام شخص به خصوصي در ميان نيست كه بتوان از آن به عنوان استادكار ياد كرد 0

زنان روستا علاقه وافري به انواع بافتنيها دارند و اگر شرايطي فراهم شود كه دوباره كارگاه هاي بافت كرباس و لوازم مورد نياز آن با كيفيتي بهتر

از قبل تهيه شوند مي توان از حضور افراد باتجربه كه عده آنها در روستا زياد نيست براي آموزش و احيا اين  هنر استفاده كرد0

 

4- جوال : نوع ديگري از بافتنيها در روستا جوال است كه براي حمل و نقل ونگهداري آرد و گندم و جو استفاده مي شده است 0جوال توسط دستگاه جوال باف بافته مي شود، و از نخ پنبه اي براي بافت آن استفاده مي كنند در آخر كار پارچه بافته شده (جوال )را توسط جوالدوز  مي دوزند و از آن كيسه درست مي كنند 0

   5- گليم بافي : بافت گليم از جايگاه خاصي در روستا بر خوردار بوده است و در زمانهاي دورتراكثر

 زنان روستا تجربه بافت گليم را دارند، نكته جالب توجه اينكه تنوع زيادي در بافت و رنگ گليم ها از

 زمانهاي گذشته تا به امروز كه اين هنر رونق خود را از دست داده است نمي بينيم 0

در بيشتر منازل روستاييان  نوع خاصي از گليم ديده مي شود كه از نظر رنگ و بافت به يك شكل

 هستند، به گفته عده اي از زنان اين گليم به عنوان جهيزيه به عروس داده ميشده است كه همگي

 به دو رنگ سبز و سفيد و  طرح راه راه ديده مي شوند0جنس اين گليم ها از نخ پنبه اي بو ده است

رنگهاي به كار رفته در بافت گليم همگي طبيعي بوده اند كه امروزه رنگهاي  شيميايي جاي آنها را

گرفته اند.                                                                             

      

كار گاه گليم بافي مانند كارگاه كرباس بافي مي باشد ولي از نظر ابعاد بزرگتر است و همچنين  نخي

 كه براي گليم بافي استفاده مي شود ضخيم تر است 0كار گاه گليم بافي در روي زمين گذاشته

 مي شود و در چهار طرف آن چوبهايي قرار مي گيرد 0قدمت گليم بافي به حدود 200 سال پيش بر

 مي گردد 0از گليم بافان قديمي روستا مي توان مشتي قنبر و صغري خانم را نام برد 0  

 

6 - قالي بافي : امروزه يكي از مهمترين هنر هاي سنتي روستا صنعت قالي بافي است كه عده زيادي از روستاييان به خصوص زنان به اين حرفه مشغولند و كمك خرج  همسران خود هستند 0

ابزار مورد نياز براي بافت قالي :

1- طرح قالي : از مهمترين و عمده ترين طرحهاي مورد

 استفاده در قالي بافي لچك و ترنج ، نقش غلط وقاپي را

 مي توان نام برد كه بيشتر اين طرحها از شهرهاي اطراف

 مثل نايين و اصفهان به روستاي قهي آورده مي شوند 0

                                                                            

قاپي : نوعي از طرح در بافت قالي است كه به صورت چهارخانه  بافته مي شود.

 

نقش غلط: به اين صورت بافته مي شود كه  نقش قالي از وسط آن دوباره تكرارمي شود و در انتها طرح قالي به صورت قرينه بافته نشده است0

 

2- نخ  قالي : از دو نخ پشمي و كمترنخ ابريشمي براي بافت قالي استفاده مي شود امروزه به علت رواج كم دامپروري پشم مورد نياز براي بافت

قالي از شهرهاي اطراف مثل هرند به قهي آورده مي شود 0

 

به گفته آقاي جواد مرتضوي كه خود يكي از رنگرزهاي با سابقه روستا بوده اند درزمانهاي گذشته نخها را با استفاده از گياهان و به صورت طبيعي رنگ مي كردند كه امروزه رنگهاي شيمياي جاي آنها را گرفته اند 0براي بافت زمينه قالي بيشتر از رنگهاي لاكي ،آبي پر رنگ ، سرمه اي

 ،و كرم استفاده مي كنند و براي بافت نقشها از رنگهاي خاكي سير ، خاكي واز ،آبي سير ،آبي و از،مشكي ، لاجوردي ، نخودي ، قهوه اي ، فيلي ،يشمي ، بيدي ، مسي ، سبز، عنابي، لاكي استفاده ميشود .در زمانهاي گذشته اين رنگها بهصورت طبيعي  از گياهان  به دست مي آمدند مانندرنگهاي قهوهاي و خاكي

 سير كه از پوست گردو و روناس گرفته مي شدند0لاكي كه از روناس و كرم (نام ماده اي به رنگ قرمز است كه شباهت زيادي به فلفل خشك دارد)  تهيه مي شده است 0آبي سير ، آبي واز و لاجوردي كه از نيل و هيدر( سديم ) به

 دست مي آمده است ،بااين تفاوت كه آبي سير پررنگتراز آبي واز بوده و براي به دست آوردن آن پشم را5 تا 6 مرتبه در رنگ فرو مي بردند در حاليكه براي تهيه آبي واز  نخ را 2 مرتبه دررنگ فرو مي بردند  ، لاجوردي از هر دو آنها پر رنگ تر است و در دفعات بيشتري در رنگ فرو مي رفته است 0رنگ نخودي از اسپرك ، مقدار كمي روناس، سديم و مخلوطي از چند رنگديگر تهيه مي شده است 0 فيلي از پوست انار و چند رنگ ديگركه نام آنها فراموش شده تهيه شده است  0بيدي مخلوطي از روناس به مقدار بيشتر و اسپرك به مقدار كمتر به دست

 مي آمده است .رنگ مسي از روناس به همراه اسپرك و مخلوطي از رنگهاي ديگر تهيه مي شده است0عنابي از كِرم ( اسم ماده اي است مانند فلفل خشك به رنگ قرمز)0

3- دار قالي : در زمانهاي گذشته دارهاي قالي به صورت چوبي بوده اند كه امروزه

كاملا منسوخ شده اند و دارهاي فلزي جاي آنها را گرفته اند ، چوب مورد نياز براي

 تهيه دارهاي چوبي را از شهر هاي اطراف به قهي مي آوردند، امروزه نيز دارهاي فلزي

 از شهرهاي اطراف مثل نايين به قهي آورده مي شوند 0دارها در اندازه هاي مختلف

 توليدمي شوند.

 از ديگر وسايل وابزار مورد نياز براي بافت قالي مي توان قيچي ، دفتين (شانه قالي ) ،تيغ ، القاج را مي توان نام برد 0القاج نخ ضخيمي است كه ر انواع 12 لا ، 15 لا، 18 لا ، 21 لا ،24 لا وجود دارد و پس از بافتن هررج از قالي روي بافته ها مي كوبند و پس از آن القاج نازكتر را كه به رنگ خاكي يا آبي است روي القاج ضخيمتر با شانه محكم مي كوبند بعد اضافه آن را قيچي مي كنند 0علت استفاده از القاج در اين است كه

قالي در پايان كار محكم باشدو شل نايستد0

  قالي بافي در روستاي كهن قهي قدمت زيادي ندارد و به حدود 40 سال پيش برمي گردد و شروع آن از سال 1344 است 0 در حدود 30 سال پيش شخصي به نام معصومه به همراه همسرش از شريف آباد(مزرعه اي نزديك روستاي قهي ) به روستا مي آمدند و به مردم روستا بافت قالي راآموزش مي دادند0 پس از آنها قالي بافي توسط شخصي به نام حبيب الله زكي از اهالي هرند به روستاييان آموزش داده شد ، آقاي زكي علاوه بر بافت قالي نقشه كشي و نصب دار را انجام مي دادند و به روستاييان مي آموختند0

بعد از آقاي حبيب الله زكي آقاي جواد مرتضوي عهده دار اين مسئوليت شدند ايشان تا سال 68 حدود 80 قالي در اندازه هاي مختلف بافتند كه به علت ناراحتي تنفسي و مسائل ديگر از ادامه كار منصرف شدند 0در حال حاضر آقاي حاج سيد محمد بني طباء از جشوقان كار نصب و پايين كشيدن دار را انجام مي دهند، در كنار ايشان افراد ديگري به صورت متفرقه از هرندو كوهپايه اين كار را انجام مي دهند 0

قاليهاي بافته شده توسط آقاي حاج مهدي يوسفي (تاجر فرش ) از اهالي كوهپايه وساير تجار خريداري مي شوند و در شهرهايي مثل تهران و اصفهان فروخته مي شوند 0

پيشنهاد آقاي جواد مرتضوي يكي از رنگرزان و قالي بافان روستا براي پيشرفت قالي بافي واستقلال آن در وارد كردن مواد اوليه و عدم استفاده از نيروهاي اطراف روستا براي نصب در و پايين كشيدن آن ، آموزش ديدن نيروي جوان و بااستعداد روستا در زمينه رنگرزي و مسائل مربوط به قالي بافي است 0در نظر سنجي كه به عمل آمد بيشتر زنان از زحمت زيادي كه در بافت يك قالي مي كشند و مزد كمي كه دريافت مي كنند شكايت داشتند 0

 

فصل هفتم

تزيينات داخلي بناها :

 به گويش محلي به پنجره هاي مدور كوچكي كه در سمت ديوار حياط به چشم مي خورد فلكه

مي گويند 0مصالح به كار رفته در اين فلكه ها چوب و شيشه است ، اين فلكه ها گاهي با شيشه

هاي رنگي نيز ديده مي شوند 0به گفته آقاي جواد مرتضوي جنس چوب به كار رفته در اين

فلكه ها آج است 0از تزيينات ديگر كه جنبه كاربردي نيز داشته است طاقچه هايي است كه در

 بيرون در ورودي اتاقها در سمت حياط كار گذاشته اند كه گاهي به سقف صاف و گاهي به

سقف قوسدار ختم ميشوند و فاقد تزيينات خاص هستند البته در خانواده هاي متمول تر اين

طاقچه ها گاهي با تز ييناتي ديده ميشوند 0

اين طاقچه ها بيشتر در هنگام تابستان كه خانواده از ايوان يا صفه استفاده مي كردند و ظروف مصرفي و

 وسايلشان را روي طاقچه ها مي گذاشتند، استفاده مي شده است0در داخل ساختمان نيز گاهي تزييناتي ديده ميشود كه اين موضوع بستگي به وضع اقتصادي خانواده داشت ، در خانواده هايي با وضع مالي بهتر شومينه هاي گچ بري شده زيبايي مي بينيم ، همچنين گاهي سقف و ديوارهارا با خطوطي به رنگ قرمز زينت داده اند اين رنگ قرمز از خاكي به نام رقم بدست مي آمده است ، در كوههاي اطراف قهي كه گوگرد بالايي داشته اين خاك در كنار آب گرم جمع آوري مي شده است 0گاهي آجرهايي به رنگ قرمز در ساختمان بنا ديده مي شود كه از اين خاك براي رنگ كردن آنها استفاده شده است0از رقم رقيق شده براي علامت گذاري دامهايشان نيز استفاده مي كرده اند0

 از رنگ آجري نيز براي رنگ كردن آجر و خطوط تزييني دور قاب پنجره ها و ديوارها استفاده مي شده است

  در بعضي از خانه ها تزييناتي به صورت گل و بوته بر روي ديوارها يا در بالاي شومينه ها مي بينيم كه به گفته آقاي جلال رزمجو ، بنا يا معمار اين نقاشيها را توسط برچسبهايي نقش و نگار دار با سوزن بر روي ديوار يا نقطه مورد نظر ايجاد مي كرده است.

 از تزيينات ديگر مي توان به پنجره هاي مشبك گچبري شده بسيار زيبايي اشاره كردكه نمونه مدور آنرا در خانه قدم علي مرتضوي و نمونه هايي با قوس جناق رادرخانه هاي عليرضا قرهي و جهانبخش كرمي  ديديم 0   كسي از افرادروستا نام معماري كه كار تزيينات بنا را انجام ميداده است به ياد ندارد

 

هنر خوش نويسي و شاعري : 

طبق تحقيقات به عمل آمده در روستاي كهن قهي خوشنويسان زيادي وجود نداشته اند و چند نفري هم كه بوده اند بيشتر از خط خود براي نوشتن قباله هاي ازدواج ،زمين و نامه هاي رسمي استفاده مي كردند و خط آنها بيشتر جنبه كاربردي داشته تاجنبه تزييني 0

از خوش نويسان معروف روستا ميتوان به حاج سيد علي اكبر جليل زاده و سيد موسي تاج زاده هرندي را نام برد كه با دو خط نستعليق و شكسته نستعليق مي نوشتند 0به گفته اهالي اين دو نفر تمامي قباله هاو اسنادو نامه هاي رسمي روستا را با خظ خوش خود مي نوشتند 0

اين خوش نويسان در حدود 60 سال پيش زمان پادشاهان قاجار به عنوان كاتبان روستا مشغول به كار بوده اند 0سيد موسي تاج زاده داراي دفتر ازدواج و طلاق بوده كه امروزه فوت كرده است 0گاهي در اطراف اسناد نوشته شده تزئيناتي به صورت تذهيب و يا نقوش ديگر مي بينيم كه به گفته آقاي جلال رزمجو اين نقوش زيباتوسط خوش نويس با

 استفاده ازبرچسبهايي با طرحهاي گوناگون به وسيله سوزن بر روي كاغذ  ايجاد مي شدند

 .امروزه در روستا خوش نويسي به آن صورت قديم رواج ندارد واسناد و نامه ها در دفاتراسناد رسمي نوشته ومهر مي شوند0در روستا شاعران زيادي وجود نداشته اند و نام افراد زيادي در خاطرروستاييان باقي نمانده است0

به گفته آقاي جواد مرتضوي ، حاج ميرزا غلامرضا اشرفي از شاعران روستا بوده است كه تا سال 1337 در قهي زندگي كرده است و يك كتاب از اشعار ايشان نيز به چاپ رسيده است 0آقاي جواد مرتضوي نيز چندين سال است اشعاري را در مدح ائمه اطهار مي سرايند كه هنوزجمع آوري و چاپ نشده است 0

فصل نهم

نظري بر اعتقادات مردم روستا:

در قديم اعتقادات مردم به نيروهاي ما فوق طبيعي و اميد به استمداد از اين نوع نيروهاكه شايد به دليل فقدان امكانات درماني و بهداشتي بود

باعث شده بود كه مردم با مراجعه به يكسري از انسانهايي كه معتقد بودند در ار تباط با خداوند از خودشان موفق ترند از آنها طلب دعا و نوشته كنند تا به واسطه آن دعا ودست نوشته از امراض و نظر بد رهايي يابند 0

در روستاي كهن قهي نيز مردم به مانند بقيه نقاط از اين امر مستثني نبوده اند و درميان مردم دعا نويسان زيادي وجود داشته اند 0از جمله اين دعا نويسان ميتوان سيد موسي تاج زاد ، سيد قدرت الله تاج زاد، حاج سيد محمد

 ، مير سيد محمد جليل زاده، حاج سيد آقا تاج زاده،سيد اسحاق و ميرسيد جواد را نام برد 0در حال حاضر از تعداد دعا نويسان در روستا كاسته شده است ، و از دعا نويسان حاضر در روستا ميتوان آقاي جواد مرتضوي را نام برد كه علاوه بر دعا نويسي مداحي نيز مي كنند. مردم روستا اعتقاد خاصي به سادات دارند و معتقدند

 كه دم سادات شفا بخش بيمارانشان است 0از ديگر عقايد مردم روستا اعتقاد به نظر بد (چشم زدن ) است به همين خاطر ميتوان گفت در تمامي خانه هاي مردم روستا چشم زخم وجود دارد كه در نقاط مختلف خانه از جمله بالاي دار قالي ها ، اتاق پذيرايي ، جلوي در ورودي و نقاط مهم ديگر خانه به چشم مي خورد 0به چشمزخمها ، اسفند ، نمك ، سياه دانه وصل مي كردند  و با نوارها ، پارچه هاو مهره هاي رنگي آنها را زينت مي دادند  

                                                                    

نوشته شده توسط حسین مرتضوی قهی در 10:33 |  لینک ثابت   •